Laten we de menselijke maat niet uit het oog verliezen. Die Leopards rijden niet onbemand rond
De metalen klep slaat met een klap boven hun hoofden dicht. De ruimte binnen is schemerig en krap. Tot nader order zitten ze hier 24/7 opgesloten: vier militairen die elkaar niet kennen. In een gevechtstank. Als kijkers van Lebanon zijn we met hen opgesloten.
De hele film lang zullen we de tank niet verlaten. We zullen als een vlieg op de muur meebeleven wat het is om een tankcommandant, schutter, chauffeur of munitielader te zijn aan boord van een gepantserd gevechtstuig. Buiten is het oorlog: de Israëlische invasie van Libanon in 1982.
We ervaren de duisternis, het vuil, de herrie en het oncomfortabele geschommel van de tank over ongelijk terrein. Hoe het is om orders te krijgen en om je doelwit haarscherp in de ogen te kijken door het vizier. Om dan de knop in te moeten drukken waarmee je zult doden. Op grote schaal. De angst om zelf vernietigd te worden, als ratten gevangen in een val met stalen wanden.
Wat bijblijft van Lebanon is de claustrofobie. De puinhopen van de wereld gezien door de spleten van schietgaten. Niet weten wanneer het eindigt, wanneer je er weer uit mag. Of je ooit nog buiten zult komen.
De film is geschreven en geregisseerd door Samuel Maoz en gebaseerd op zijn ervaringen als dienstplichtige in het Israëlische leger. Lebanon won talloze prijzen, waaronder een Gouden Leeuw op het filmfestival van Venetië.
Ik zag Lebanon in 2010 op de Volkskrantdag van het Internationaal Film Festival Rotterdam, dat afgelopen week weer is begonnen. Het was een overdonderend claustrofobische ervaring op die zondagmorgen in februari. Ik moet er steeds aan denken wanneer de berichten over de Leopard-tanks over het tv-scherm rollen.
De ondertoon van de hoerastemming, vanwege de aantallen tanks die landen inzetten. Hoe geavanceerd ze zijn, lees: ongekend dodelijk. Defensiedeskundigen die uitleggen dat het nodig is voor deze nieuwe fase. En daarbij ‘geruststellend’ benadrukken dat ‘we’ het beheersbaar zullen houden. Alsof ze in een glazen bol kunnen kijken, terwijl het verleden leert dat niets zo onbeheersbaar is als oorlog.
Laten we de menselijke maat niet uit het oog verliezen. Die Leopards rijden niet onbemand rond. Die aantallen beloofde tanks moet je vermenigvuldigen met het aantal benodigde bemanningsleden. Soldaten van vlees en bloed, zoals die in Lebanon, die niet na 90 minuten film kijken er weer uit kunnen stappen. De publieke omroep zou kunnen beginnen de film uit te zenden tussen de journaals.
Beeld uit ‘Lebanon’